معرفی شهرستان های استان ایلام

معرفی استان ایلام

1392313-Panorama-27-ilam

به استناد مطالعات و كاوش­هاي باستاني صورت گرفته دراستان، به ویژه موارد مربوط به

  • تپه ­هاي علي­كش، چغاسفيد، سبز و خزينه در دهلران، كزآباد و چشمه­ماهي در هليلان که همگی مربوط به هزاره­هاي پيش از تاريخ هستند،
  • كاوش­هاي منسجم در قبرستان­هاي وركبود، جوب­گوهر، كل­نسار، بردبالکه به دوران تاریخی تعلق دارند
  • ونیز كاوش در شهر تاريخي دره­شهر مربوط به قرون اوليه اسلامي؛

پيشينه ی استقرار در حوزه ی فرهنگي-تاريخي استان به صورت تداوم دوره­ها به اثبات رسيده است.

استان ايلام، فروزان از تمدن دير­پاي سرزمين ايلام باستان است.پهنه ی اين استان بخشي از تمدن عيلام باستان بوده است كه در هزاره ی سومپیش از میلاد به وجود آمد و تا سال 645پیش از میلاد به حيات خود ادامه داد و در دوران طلايي خود از اقتدار خاصي برخوردار بود. ايلام كه در سومری (اِلام) ودر اکدی (اِلامتو) آمده است به قولي معني (كوهستان) يا كشور (طلوع خورشيد) را مي­دهد.

از دوره های ماد، هخامنشي، سلوكي و اشكاني، اطلاعات چندانی درباره ی استان در دست نیست درحالی که بیشترین اطلاعات و آثار به جا مانده از استان در پیش از اسلام، مربوط به دوره ی ساسانی است. ايلام در دوران ساساني به جهت نزديكي به تيسفون پايتخت ساسانيان و محل گذر به داخل كشور، بيشترين آثار تاریخ خود را از اين دوره به میراث دارد.

پهنه ی کنونی استان ایلام در دوره ی ساساني، از استان (خورَّه در زبان پارسی میانه)هایماسبَذانبا مركزيت شهرسيروان،در محدوده ی شمالی، و مِهرگان کَدَک (مهرجانقَذَق در دوران اولیه ی اسلامی) با مركزيت شهر سيمره، در محدوده ی جنوبی، تشكيل یافته بود. پس از تصرف ایران از سوی اعراب در دوران اسلامی نیز، بخشی از ایالت بزرگ جبال (کوهستان) که در برگریندهی سرزمین های کوهستانی مرکز و غرب ایران بود، به شمار می آمد. در همین زمان بود که المهدی بالله، خلیفه ی چهارم عباسی که در شمار خوشنام ترین آنان نیز بود، در سفری در محرم سال169 به ماسبذان درگذشت و همان جا در روستای رَذبه خاک سپرده شد. بقعه ی او در پارک کودک امروزی در شهر ایلام قرار داشت که در سال 52 ویران شد و اکنون اثری از آن به جای نمانه است.

شهر سیمره تا نيمه ی نخست قرن چهارم هجري به حيات خود ادامه داد و احتمالاً پس از وقوع زلزله­اي به سال334هـ.ق براي هميشه از بين رفت و تا دوران قاجاريه اطلاعي از آن در دست نيست.

استان ایلام کنونی در زمان حکومت اتابکان لر کوچک (580 تا 1006 قمری) بخشی از آن بود که تقریباً بر استانهای لرستان و ایلام کنونی انطباق داشت. پس انقراض اتابکان لر کوچک به دست شاه عباس یکم در چهارصد سال پیش نیز، بخشی از حکومت والیگری لرستان که جانشین اتابکان لر کوچک بودند به شمار می آمد. به خاطر وجود کوه های کبیرکوه میان دو منطقه، استان ایلام کنونی در مقام مقایسه با لرستان، پشتکوه،و لرستان نیز پیشکوه خوانده می شد. مرکز حکومت والیان در آن زمان در خرم آباد و ارگشان قلعه ی فلک الافلاک بود.

تا آن که حسن خان والی در حدود سال 1180 خورشیدی (1216 قمری) برای نزدیکی به مرزهای عثمانی از خرم آباد به «دیوالا» (دهبالا، روستایی که ایلام بعدی در آن شکل گرفت) کوچید. این نخستین اقدام در اهمیت یافتن شهر کنونی ایلام در دوران معاصر بود.

پس از این دوره و در زمان حسینقلی خان (حدود 1236 تا 1278 خورشیدی) که پسر حیدرخان و نواده ی حسن خان بود، اقداماتی در گسترش دیوالا که اکنون دیگر حسین آباد نامیده می شد، انجام شده.

اما اقدامات غلامرضا خان (حدود 1278 تا 1307 خورشیدی)، آخرین والی پشتکوه در گسترش حسین آباد و ساخت و ساز و عمران در آن،مهمتر از اقدامات پدرش بود. مهمترین بنای ساخته شده در این دوره کاخ والی ست، که پایان ساخت آن در سال 1287 خورشیدی بوده است.

غلامرضا خان که هم آخرین والی پشتکوه و هم واپسین حاکم دوران ملوک الطوایفی ایران بود، در سال 1307 با خودداری از رویارویی با حکومت مرکزی رضا شاه، بی جنگ و ستیز، حسین آباد را به قصد عراق ترک کرد و در همانجا درگذشت. در شهریور ۱۳۱۴ به موجب تصویب نامه ی هیات وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن ایلام باستان، نام قصبه ی حسین‌آباد، به ایلام تغییر یافت.

در سال 1316 ایلام با نام شهرستان ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاهان شد. سپس در 1343 با بخش ها و شهرهای تابعه به یک واحد مستقل به نام فرمانداری کل ایلام وپشتکوه ارتقا یافت تا این که سرانجام در17فروردین 1353 به استان تبدیل گردید.

استان ايلام از طرف جنوب با خوزستان،از مشرق با لرستان و قسمتي از خوزستان، از شمال با كرمانشاه و از مغرب با كشور عراق با طول مرزي 425كيلومتر همسایه است. و در بين 45 درجه و 24 دقيقه تا 48 درجه و 10 دقيقه طول شرقي ازنصف­النهار­گرينويچ و31 درجه و 58 دقيقه تا 34 درجه و 15 دقيقه عرض شمالي از خط استوا واقع شده است.

مساحت كل استان حدود19044كيلومتر مربع می باشد و جمعیت آن در سال 1390 برابر 558000 تن بوده است.

توپوگرافی: استان ایلام به دو ناحیه ی جغرافیایی تقسیم می شود؛ مناطق مرتفع در شمال و شرق استان که از رشته کوه زاگرس به شمار است و از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد درحالی جنوب غربی استان را دشت های پست و گرم پوشانده است.

اقلیم: مناطق کوهستانی استان داری هوای سرد با پوشش گیاهی نسبتاً متراکم و بارندگی مناسب، مناطق میانه دارای آب وهوای معتدل و مناطق غربی دارای تابستان های گرم و زمستان های معتدل است. پوشش گیاهی استان نیمه متراکم و بیشتر شامل گونه های بلوط – که بیشترین سهم را داراست – بنه یا پسته ی کوهی، انجیر کوهی، گیلاس وحشی (بلالوک)، ارجن، زالزالک و کِیکم است.به خاطر زيبايي­هاي طبيعي فراوان به عنوان عروس زاگرس يا سرزمين رنگ­ها نام گرفته است.

فصول سال در ايلام چنان به هم آميخته­اند كه نقاط گرمسيري و سردسيري و معتدلش در آغوش همديگرند.

همچنین استان داراي معادن غني و شكارگاه­هاي حفاظت شده نیز می باشد.

مردمان استان ايلام تركيبي از اقوام كرد، لر، لك و عرب هستند كه اكثريت با كردها است.موزه مردم­شناسي شهر ايلام در کاخ والي که بنای آن متعلق به دوران قاجار است، قرار دارد و در سال 1384 گشایش یافته است.

موزه ی مردم شناسی استان دارای دو بخش است:

در بخش انخست ماكت آسياب آبي، مشاغل سنتي شامل قالی بافي، گليم­بافي،نمد­مالي،جاجيم بافي، صحنه شكار كبك، صحنه زندگي در سياه چادر به صورت زندگي عشايري و زندگي خاندان والي به نمايش درآمده است.

در بخش دوم نیز موزه غرفه­هايي مانند صحنه كشاورزي به صورت سنتي، نمايش دادن ابزار و لوازم اعتقادي مردم استان، نمايش پوشش اقوام مختلف استان و صحنه عروسي قديمي نشان داده شده است.

در موزه مردم­شناسي ايلام آداب، رسوم، اعتقادات، باورها، پوشش، نحوه­ي زندگي، تيپولوژي و مشاغل سنتي استان جهت آشنايي بازديدكنندگان به نمايش درآمده است از همین رو موزه مردم­شناسي ايلام مي­تـوانـد راهنمـاي خـوبـي جهـت آشنـايـي مختصـر بازديدكنندگان با آداب و رسوم استان باشد.

+ پیشینه تاریخی استان

به استناد مطالعات و كاوش­هاي باستاني صورت گرفته دراستان، به ویژه موارد مربوط به

  • تپه ­هاي علي­كش، چغاسفيد، سبز و خزينه در دهلران، كزآباد و چشمه­ماهي در هليلان که همگی مربوط به هزاره­هاي پيش از تاريخ هستند،
  • كاوش­هاي منسجم در قبرستان­هاي وركبود، جوب­گوهر، كل­نسار، بردبالکه به دوران تاریخی تعلق دارند
  • ونیز كاوش در شهر تاريخي دره­شهر مربوط به قرون اوليه اسلامي؛

پيشينه ی استقرار در حوزه ی فرهنگي-تاريخي استان به صورت تداوم دوره­ها به اثبات رسيده است.

استان ايلام، فروزان از تمدن دير­پاي سرزمين ايلام باستان است.پهنه ی اين استان بخشي از تمدن عيلام باستان بوده است كه در هزاره ی سومپیش از میلاد به وجود آمد و تا سال 645پیش از میلاد به حيات خود ادامه داد و در دوران طلايي خود از اقتدار خاصي برخوردار بود. ايلام كه در سومری (اِلام) ودر اکدی (اِلامتو) آمده است به قولي معني (كوهستان) يا كشور (طلوع خورشيد) را مي­دهد.

از دوره های ماد، هخامنشي، سلوكي و اشكاني، اطلاعات چندانی درباره ی استان در دست نیست درحالی که بیشترین اطلاعات و آثار به جا مانده از استان در پیش از اسلام، مربوط به دوره ی ساسانی است. ايلام در دوران ساساني به جهت نزديكي به تيسفون پايتخت ساسانيان و محل گذر به داخل كشور، بيشترين آثار تاریخ خود را از اين دوره به میراث دارد.

پهنه ی کنونی استان ایلام در دوره ی ساساني، از استان (خورَّه در زبان پارسی میانه)هایماسبَذانبا مركزيت شهرسيروان،در محدوده ی شمالی، و مِهرگان کَدَک (مهرجانقَذَق در دوران اولیه ی اسلامی) با مركزيت شهر سيمره، در محدوده ی جنوبی، تشكيل یافته بود. پس از تصرف ایران از سوی اعراب در دوران اسلامی نیز، بخشی از ایالت بزرگ جبال (کوهستان) که در برگریندهی سرزمین های کوهستانی مرکز و غرب ایران بود، به شمار می آمد. در همین زمان بود که المهدی بالله، خلیفه ی چهارم عباسی که در شمار خوشنام ترین آنان نیز بود، در سفری در محرم سال169 به ماسبذان درگذشت و همان جا در روستای رَذبه خاک سپرده شد. بقعه ی او در پارک کودک امروزی در شهر ایلام قرار داشت که در سال 52 ویران شد و اکنون اثری از آن به جای نمانه است.

شهر سیمره تا نيمه ی نخست قرن چهارم هجري به حيات خود ادامه داد و احتمالاً پس از وقوع زلزله­اي به سال334هـ.ق براي هميشه از بين رفت و تا دوران قاجاريه اطلاعي از آن در دست نيست.

استان ایلام کنونی در زمان حکومت اتابکان لر کوچک (580 تا 1006 قمری) بخشی از آن بود که تقریباً بر استانهای لرستان و ایلام کنونی انطباق داشت. پس انقراض اتابکان لر کوچک به دست شاه عباس یکم در چهارصد سال پیش نیز، بخشی از حکومت والیگری لرستان که جانشین اتابکان لر کوچک بودند به شمار می آمد. به خاطر وجود کوه های کبیرکوه میان دو منطقه، استان ایلام کنونی در مقام مقایسه با لرستان، پشتکوه،و لرستان نیز پیشکوه خوانده می شد. مرکز حکومت والیان در آن زمان در خرم آباد و ارگشان قلعه ی فلک الافلاک بود.

تا آن که حسن خان والی در حدود سال 1180 خورشیدی (1216 قمری) برای نزدیکی به مرزهای عثمانی از خرم آباد به «دیوالا» (دهبالا، روستایی که ایلام بعدی در آن شکل گرفت) کوچید. این نخستین اقدام در اهمیت یافتن شهر کنونی ایلام در دوران معاصر بود.

پس از این دوره و در زمان حسینقلی خان (حدود 1236 تا 1278 خورشیدی) که پسر حیدرخان و نواده ی حسن خان بود، اقداماتی در گسترش دیوالا که اکنون دیگر حسین آباد نامیده می شد، انجام شده.

اما اقدامات غلامرضا خان (حدود 1278 تا 1307 خورشیدی)، آخرین والی پشتکوه در گسترش حسین آباد و ساخت و ساز و عمران در آن،مهمتر از اقدامات پدرش بود. مهمترین بنای ساخته شده در این دوره کاخ والی ست، که پایان ساخت آن در سال 1287 خورشیدی بوده است.

غلامرضا خان که هم آخرین والی پشتکوه و هم واپسین حاکم دوران ملوک الطوایفی ایران بود، در سال 1307 با خودداری از رویارویی با حکومت مرکزی رضا شاه، بی جنگ و ستیز، حسین آباد را به قصد عراق ترک کرد و در همانجا درگذشت. در شهریور ۱۳۱۴ به موجب تصویب نامه ی هیات وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن ایلام باستان، نام قصبه ی حسین‌آباد، به ایلام تغییر یافت.

در سال 1316 ایلام با نام شهرستان ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاهان شد. سپس در 1343 با بخش ها و شهرهای تابعه به یک واحد مستقل به نام فرمانداری کل ایلام وپشتکوه ارتقا یافت تا این که سرانجام در17فروردین 1353 به استان تبدیل گردید.

+ جغرافیا و تقسیمات کشوری

استان ايلام از طرف جنوب با خوزستان،از مشرق با لرستان و قسمتي از خوزستان، از شمال با كرمانشاه و از مغرب با كشور عراق با طول مرزي 425كيلومتر همسایه است. و در بين 45 درجه و 24 دقيقه تا 48 درجه و 10 دقيقه طول شرقي ازنصف­النهار­گرينويچ و31 درجه و 58 دقيقه تا 34 درجه و 15 دقيقه عرض شمالي از خط استوا واقع شده است.

مساحت كل استان حدود19044كيلومتر مربع می باشد و جمعیت آن در سال 1390 برابر 558000 تن بوده است.

توپوگرافی: استان ایلام به دو ناحیه ی جغرافیایی تقسیم می شود؛ مناطق مرتفع در شمال و شرق استان که از رشته کوه زاگرس به شمار است و از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد درحالی جنوب غربی استان را دشت های پست و گرم پوشانده است.

اقلیم: مناطق کوهستانی استان داری هوای سرد با پوشش گیاهی نسبتاً متراکم و بارندگی مناسب، مناطق میانه دارای آب وهوای معتدل و مناطق غربی دارای تابستان های گرم و زمستان های معتدل است. پوشش گیاهی استان نیمه متراکم و بیشتر شامل گونه های بلوط – که بیشترین سهم را داراست – بنه یا پسته ی کوهی، انجیر کوهی، گیلاس وحشی (بلالوک)، ارجن، زالزالک و کِیکم است.به خاطر زيبايي­هاي طبيعي فراوان به عنوان عروس زاگرس يا سرزمين رنگ­ها نام گرفته است.

فصول سال در ايلام چنان به هم آميخته­اند كه نقاط گرمسيري و سردسيري و معتدلش در آغوش همديگرند.

همچنین استان داراي معادن غني و شكارگاه­هاي حفاظت شده نیز می باشد.

+ مردم شناسي استان ايلام

مردمان استان ايلام تركيبي از اقوام كرد، لر، لك و عرب هستند كه اكثريت با كردها است.موزه مردم­شناسي شهر ايلام در کاخ والي که بنای آن متعلق به دوران قاجار است، قرار دارد و در سال 1384 گشایش یافته است.

موزه ی مردم شناسی استان دارای دو بخش است:

در بخش انخست ماكت آسياب آبي، مشاغل سنتي شامل قالی بافي، گليم­بافي،نمد­مالي،جاجيم بافي، صحنه شكار كبك، صحنه زندگي در سياه چادر به صورت زندگي عشايري و زندگي خاندان والي به نمايش درآمده است.

در بخش دوم نیز موزه غرفه­هايي مانند صحنه كشاورزي به صورت سنتي، نمايش دادن ابزار و لوازم اعتقادي مردم استان، نمايش پوشش اقوام مختلف استان و صحنه عروسي قديمي نشان داده شده است.

در موزه مردم­شناسي ايلام آداب، رسوم، اعتقادات، باورها، پوشش، نحوه­ي زندگي، تيپولوژي و مشاغل سنتي استان جهت آشنايي بازديدكنندگان به نمايش درآمده است از همین رو موزه مردم­شناسي ايلام مي­تـوانـد راهنمـاي خـوبـي جهـت آشنـايـي مختصـر بازديدكنندگان با آداب و رسوم استان باشد.